Kunst voorbij vorm
Het is niet voor iedereen duidelijk waarom ik al jaren Taiji Quan en Neigong studeer. “Hoeveel meer ontspannen kun je worden?”
De Oosterse interne kunsten worden niet altijd als kunst herkend. Ze kunnen zichtbaar worden in houding en beweging, maar haar essentie ligt onderhuids. Intern, nota bene. Haar functie is om de beoefenaar te verbinden met wat je het scheppende principe zou kunnen noemen – de grote Geest, of dat wat vormt, ordent en verbindt. Ontspanning is daarvoor niet onbelangrijk, maar ver van waar de kunst in wezen over gaat.
Kunst als transformatie en verbinding
De transcendente werking van kunst is niet exclusief voor de innerlijke kunsten. Voor het grootste deel van de menselijke geschiedenis was kunst niet primair gericht op esthetische ervaring. Kunst – ware het dans, schilderkunst, muziek of anders – diende om onze verbinding met de grote Geest terug te vinden.
Kunst was een expressie van die Geest die via de individuele ziel, door de mens, tot uitdrukking werd gebracht. Het waarneembare resultaat van die menselijke schepping werd niet als het belangrijkste beschouwd. Kunst was religieus (niet per se kerkelijk) en diende om te re-ligare of ‘terug verbinden’. Het kunstwerk als de vonk die terug leidt naar het vuur, de bron van creatie.
Meer nog dan de toeschouwer deelde de kunstenaar in die religieuze functie. Het scheppingsritueel zelf – een afspiegeling van de Geest die vorm krijgt – diende ook zijn persoonlijke, innerlijke reorganisatie. Via zijn werk raakt de kunstenaar aan het universele creatieve proces.
De interne kunsten
De Oosterse interne kunsten werken via een vergelijkbaar religieus proces. Ze staan in dienst van de eenwording met de Geest middels de transformatie van de beoefenaar. De beoefenaar is tegelijk schepper en toeschouwer, kunstenaar en getuige. De verschijning van zijn werk is niet wezenlijk van belang en dikwijls slechts zichtbaar voor ingewijden.
De expressie van geest naar vorm en terug voltrekt zich in de beoefenaar zélf. Waar het schuurt, wringt en zweet ontstaat ruimte en vrijheid. Wat dof, rumoerig en diffuus is wordt helder en stabiel. Lichaam en geest worden tegelijk gereedschap en schepping.
Met een variëteit aan gelaagde oefeningen reorganiseert de beoefenaar zijn innerlijke architectuur. Van de grove structuur van botten en spieren, naar weefsels en cellen. En subtieler, naar gevoelens en gedachten. De kunstenaar verkent het weefsel van zijn bestaan en brengt het in afstemming met de grote Geest.
Dit klinkt misschien abstract. Maar wie zou kunnen beschrijven hoe je moet dansen, schilderen of zingen? Is seculiere esthetiek al niet in woorden te vangen, hoeveel lastiger om spirituele kunst te beschrijven!
Klinkt het misschien hoogdravend? Ik zeg niet dat je meteen sacrale kunst maakt wanneer je begint met vingerverf te spelen! Toonladders, kleurenleer, materiaalkennis, pas de bourrée… Elke kunst begint bij de basis en niet iedereen hoeft de Sixtijnse Kapel te schilderen.
Mijn kunst
De interne kunsten als Neigong en Taiji manifesteren zich in het leven van de beoefenaar zelf. Terloops, onopgemerkt. En net als in sommige van de schone kunsten vraagt het voor buitenstaanders enige familiariteit of zelfs inwijding om die vonk te herkennen
Ik vond die vonk al jong in de geschriften van Zhuangzi. Via de filosofische en culturele franje zijn de interne kunsten zich langzaam maar zeker aan mij gaan openbaren. En hoe dieper ik in het proces geraak, hoe dieper de kunst blijkt te zijn. Een waarachtig fascinerende weg.
De kern van de Daoïstische kunsten ligt uiteindelijk in de praktijk. Deze zomer bied ik weer wekelijkse lessen en weekends. Je bent van harte welkom het zelf te komen ervaren.
Mattijs, Bali, April ’26
Hieronder een langere video (8 minuten) over theorie en praktijk van Neigong. In deze een beknopte weergave van een les uit het Inner Guide Program, betreffende de kwaliteit van geest.